Khi ai đó trong nhà ốm, quyết định khó nhất thường không phải "có nên đi khám không" mà là "đi đâu". Bài này là bảng tra nhanh cho những tình huống hay gặp — để in ra hoặc lưu trong điện thoại.
Lưu ý: đây là hướng dẫn định hướng chung. Khi phân vân, hãy nghiêng về phía đi khám sớm hơn.
Nhóm một: đi cấp cứu ngay, không cân nhắc
Gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức khi có:
- Đau ngực dữ dội kiểu đè nặng, kéo dài hơn vài phút.
- Khó thở đột ngột, tím môi.
- Bất tỉnh, gọi không tỉnh.
- Co giật.
- Méo miệng, yếu nửa người, nói khó — nghi đột quỵ.
- Chảy máu nhiều không cầm được.
- Chấn thương nặng, ngã từ trên cao, tai nạn giao thông.
- Ngộ độc.
- Bỏng diện rộng hoặc bỏng đường hô hấp.
- Đau bụng dữ dội đột ngột, bụng cứng.
- Nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
- Sốt cao kèm cứng gáy, li bì, ban trên da.
Ở nhóm này, không mất thời gian nghĩ về tuyến hay thủ tục.
Nhóm hai: nên khám trong ngày
- Sốt cao không hạ sau khi đã dùng biện pháp thông thường.
- Đau bụng liên tục tăng dần.
- Tiêu chảy nhiều lần kèm dấu hiệu mất nước.
- Nôn không giữ được nước.
- Khó thở khi gắng sức mà trước đây không có.
- Vết thương sâu, rách dài, có dị vật.
- Đau đầu dữ dội bất thường.
- Chóng mặt, ngất.
- Đau khi đi tiểu kèm sốt.
Đi đâu: bệnh viện huyện hoặc quận có khoa cấp cứu, hoặc bệnh viện đa khoa gần nhất.
Nhóm ba: khám trong vài ngày tới
- Sốt kéo dài vài ngày mà không rõ nguyên nhân.
- Ho kéo dài trên hai tuần.
- Mệt mỏi kéo dài, sụt cân không giải thích được.
- Đau khớp, đau lưng kéo dài.
- Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.
- Nốt, u cục mới xuất hiện.
- Rối loạn giấc ngủ kéo dài.
- Khó chịu kéo dài mà không rõ nguyên nhân.
Đi đâu: nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu, hoặc bệnh viện đa khoa để được khám tổng quát và định hướng.
Nhóm bốn: theo dõi tại nhà, đi khám nếu nặng lên
- Cảm cúm nhẹ, hắt hơi sổ mũi, người hơi mệt.
- Tiêu chảy nhẹ, vẫn ăn uống được, không dấu hiệu mất nước.
- Vết xước nhỏ, bầm tím nhẹ.
- Đau đầu nhẹ đã từng gặp và tự khỏi.
Điều kiện: phải theo dõi thật sự và đi khám ngay khi xuất hiện dấu hiệu nặng hoặc khi không cải thiện sau vài ngày. "Theo dõi tại nhà" không có nghĩa là bỏ mặc.
Riêng với trẻ nhỏ — ngưỡng thấp hơn hẳn
Đi khám ngay khi trẻ có:
- Sốt ở trẻ dưới ba tháng tuổi — luôn là lý do đi khám ngay.
- Li bì, khó đánh thức, không chơi.
- Bỏ bú, bỏ ăn hoàn toàn.
- Thở nhanh, thở rít, co kéo lồng ngực khi thở.
- Tím quanh môi.
- Co giật.
- Nôn liên tục, không giữ được nước.
- Khóc không ra nước mắt, tiểu rất ít — dấu hiệu mất nước.
- Ban trên da không mất khi ấn.
- Quấy khóc bất thường kéo dài không dỗ được.
Đi đâu: bệnh viện có khoa nhi, hoặc bệnh viện nhi nếu khu vực bạn ở có.
Riêng với người cao tuổi
Người già thường biểu hiện bệnh không điển hình: có thể không sốt dù nhiễm trùng nặng, có thể chỉ lú lẫn hoặc ngã mà không kêu đau. Hãy chú ý tới:
- Thay đổi đột ngột về nhận thức, lú lẫn mới xuất hiện.
- Ngã không rõ lý do.
- Ăn kém đi rõ rệt.
- Mệt bất thường, nằm nhiều hơn.
Những thay đổi này ở người già cần được khám sớm, đừng quy hết cho tuổi tác.
Riêng với phụ nữ mang thai
Đi khám ngay khi có: ra máu, đau bụng, đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ, phù nhiều và nhanh, sốt cao, thai máy ít hoặc không máy, ra nước ối. Nên đi tới nơi có khoa sản, và mang theo sổ khám thai.
Khám ngoài giờ và ngày nghỉ
- Khoa cấp cứu bệnh viện trực 24 giờ.
- Một số phòng khám tư có khung giờ tối và cuối tuần.
- Một số trạm y tế có người trực.
- Nhà thuốc có dược sĩ tư vấn cho những vấn đề rất nhẹ.
Hãy tìm hiểu và ghi lại trước những nơi này ở khu vực bạn ở — tìm lúc đang cần thì rất khó.
Chuẩn bị sẵn một danh sách
Dán lên tủ lạnh:
- Trạm y tế phường xã: địa chỉ, số điện thoại, giờ làm việc.
- Bệnh viện gần nhất có cấp cứu 24 giờ.
- Bệnh viện gần nhất có khoa nhi.
- Bệnh viện gần nhất có can thiệp tim mạch và đơn vị đột quỵ.
- Nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu trên thẻ bảo hiểm.
- Số 115.
Nguyên tắc khi phân vân
Nếu bạn đang cân nhắc giữa "chờ thêm" và "đi khám", hãy chọn đi khám — đặc biệt với trẻ nhỏ, người già và phụ nữ mang thai. Một lần đi khám không cần thiết tốn một buổi; một lần chờ quá lâu có thể tốn nhiều hơn thế rất nhiều.
Tóm lại
Nhóm cấp cứu thì đi ngay không cân nhắc. Nhóm nặng thì khám trong ngày ở bệnh viện gần nhất. Nhóm kéo dài thì khám ở nơi đăng ký ban đầu hoặc bệnh viện đa khoa. Với trẻ nhỏ và người già, hạ ngưỡng xuống — đi sớm hơn mức bạn nghĩ là cần.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào phải đi cấp cứu ngay?
Đau ngực dữ dội, khó thở đột ngột, bất tỉnh, co giật, méo miệng yếu nửa người, chảy máu nhiều không cầm được, ngộ độc, bỏng nặng, chấn thương lớn. Những trường hợp này gọi 115 hoặc tới cơ sở gần nhất ngay.
Sốt mấy ngày thì nên đi khám?
Với người lớn, sốt kéo dài quá vài ngày không đỡ hoặc kèm dấu hiệu nặng thì nên đi khám. Với trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới ba tháng, ngưỡng đi khám phải thấp hơn nhiều — nên đi sớm.
Có thể tự chăm ở nhà những trường hợp nào?
Cảm cúm nhẹ, tiêu chảy nhẹ không mất nước, vết xước nhỏ. Nhưng phải theo dõi và đi khám ngay khi xuất hiện dấu hiệu nặng hoặc khi không cải thiện sau vài ngày.
Đi khám ngoài giờ ở đâu?
Bệnh viện có khoa cấp cứu trực 24 giờ, một số phòng khám tư có khung giờ tối, và một số trạm y tế có người trực. Hãy tìm hiểu và ghi lại trước những nơi này ở khu vực bạn ở.