Bệnh viện y học cổ truyền và phục hồi chức năng

Trong hệ thống y tế Việt Nam có hai lĩnh vực thường bị đặt sai chỗ trong nhận thức của người dân. Y học cổ truyền thì hoặc bị thần thánh hoá, hoặc bị coi nhẹ hoàn toàn. Còn phục hồi chức năng thì gần như bị bỏ quên, dù nó quyết định rất nhiều tới chất lượng sống về sau.

Bệnh viện y học cổ truyền làm gì

• Khám và điều trị bằng thuốc y học cổ truyền.
• Châm cứu, cứu ngải.
• Xoa bóp bấm huyệt.
• Các phương pháp không dùng thuốc khác.
• Nhiều nơi kết hợp cả y học hiện đại trong chẩn đoán và điều trị.

Những tình trạng thường được tìm tới

• Đau lưng, đau vai gáy, đau khớp mạn tính.
• Di chứng sau tai biến mạch máu não.
• Liệt dây thần kinh mặt.
• Mất ngủ, suy nhược.
• Rối loạn tiêu hoá chức năng.
• Phục hồi sau bệnh nặng.

Những nguyên tắc an toàn khi dùng y học cổ truyền

• Tới cơ sở có giấy phép, có thầy thuốc được đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề.
• Nói rõ toàn bộ thuốc đang dùng — một số vị thuốc tương tác với thuốc tây.
• Nói rõ bệnh nền, đặc biệt bệnh gan, thận, tim mạch.
• Không tự mua thuốc không rõ nguồn gốc, nhất là thuốc bán dạo hoặc trên mạng.
• Cảnh giác với thuốc "gia truyền" trộn tân dược — đã có nhiều trường hợp gây hại nghiêm trọng.
• Không bỏ điều trị đang có để chuyển hẳn sang, nhất là với bệnh nặng.

Cảnh giác với lời hứa quá mức

Hãy dè chừng khi nghe những lời như: chữa khỏi hoàn toàn ung thư, khỏi tiểu đường không cần thuốc, khỏi bệnh sau vài thang. Y học cổ truyền có vai trò thật sự của nó, nhưng vai trò đó không bao gồm việc thay thế các điều trị đặc hiệu cho bệnh nặng.

Phục hồi chức năng — lĩnh vực bị bỏ quên

Đây là phần quyết định người bệnh sau biến cố sẽ tự đi lại được hay nằm một chỗ, tự ăn được hay phải phụ thuộc. Vậy mà rất nhiều gia đình chỉ nghĩ tới nó khi đã muộn.

Ai cần phục hồi chức năng

• Người sau tai biến mạch máu não.
• Người sau chấn thương sọ não, chấn thương tuỷ sống.
• Người sau phẫu thuật xương khớp, thay khớp.
• Người sau gãy xương, sau bó bột.
• Người có bệnh cơ xương khớp mạn tính.
• Người sau nằm hồi sức dài ngày.
• Trẻ chậm phát triển vận động, bại não.
• Người cao tuổi cần giữ khả năng vận động và phòng ngã.
• Người có bệnh phổi mạn tính — phục hồi chức năng hô hấp.

Phục hồi chức năng gồm những gì

• Vật lý trị liệu: bài tập vận động, tập đi, tập thăng bằng, tập sức mạnh cơ.
• Hoạt động trị liệu: tập các việc trong sinh hoạt hàng ngày — mặc quần áo, ăn uống, vệ sinh.
• Ngôn ngữ trị liệu: tập nói, tập nuốt cho người sau tai biến.
• Dụng cụ hỗ trợ: nạng, khung tập đi, nẹp, xe lăn.
• Hướng dẫn người nhà cách hỗ trợ tại nhà.

Bắt đầu càng sớm càng tốt

Với nhiều tình trạng, giai đoạn đầu sau biến cố là lúc khả năng phục hồi cao nhất. Chờ tới khi "khoẻ hẳn rồi mới tập" thường là chờ mất cơ hội tốt nhất.

Hãy hỏi bác sĩ điều trị ngay khi người thân còn nằm viện: khi nào bắt đầu tập được, tập ở đâu, và người nhà cần làm gì.

Tập tại viện hay tại nhà

• Tại viện: có kỹ thuật viên hướng dẫn, có dụng cụ, phù hợp giai đoạn đầu và những bài tập phức tạp.
• Tại nhà: duy trì đều đặn, tiết kiệm thời gian đi lại, phù hợp khi đã nắm được bài tập.
• Kết hợp: tái khám và điều chỉnh bài tập định kỳ, tập hàng ngày tại nhà.

Điều quan trọng nhất là tính đều đặn. Tập ba lần một tuần đều đặn trong sáu tháng tốt hơn nhiều so với tập dồn dập một tháng rồi bỏ.

Vai trò của người nhà

• Học các bài tập cùng người bệnh để hỗ trợ đúng cách.
• Nhắc và động viên duy trì đều đặn.
• Sắp xếp nhà cửa an toàn: bỏ thảm trơn, lắp tay vịn, đủ ánh sáng.
• Khuyến khích người bệnh tự làm những việc họ làm được — làm hộ hết là cản trở phục hồi.
• Kiên nhẫn: tiến bộ thường chậm và không đều.

Kết hợp các hướng điều trị

Nhiều người bệnh dùng đồng thời điều trị hiện đại, y học cổ truyền và phục hồi chức năng. Điều này khả thi, nhưng phải minh bạch:

• Nói với mỗi bên về những gì bên kia đang làm.
• Mang đầy đủ đơn thuốc của tất cả các nơi.
• Không giấu, vì nguy cơ tương tác thuốc là có thật.
• Không tự ý thay đổi hoặc bỏ phần nào.

Tìm nơi phù hợp

• Khoa phục hồi chức năng của bệnh viện đa khoa tỉnh.
• Bệnh viện phục hồi chức năng chuyên khoa ở một số tỉnh thành.
• Bệnh viện y học cổ truyền tỉnh và trung ương.
• Khoa y học cổ truyền trong bệnh viện đa khoa.
• Một số cơ sở tư nhân có giấy phép.

Hãy hỏi về: có kỹ thuật viên chuyên trách không, bảo hiểm y tế chi trả phần nào, lịch tập thế nào, và có hướng dẫn bài tập về nhà không.

Tóm lại

Y học cổ truyền có vai trò thật nhưng phải dùng ở nơi có giấy phép, nói rõ mọi thuốc đang dùng, và không thay thế điều trị đặc hiệu cho bệnh nặng. Phục hồi chức năng thì nên bắt đầu sớm nhất có thể và duy trì đều đặn — đó là thứ quyết định người bệnh sẽ sống thế nào sau biến cố.

Câu hỏi thường gặp