Khám sức khoẻ tổng quát là thị trường lớn với rất nhiều gói khác nhau, giá chênh nhau nhiều lần. Và trong đó có không ít hạng mục được bán cho người không cần tới.
Bài này giúp bạn chọn nội dung phù hợp thay vì chọn theo giá.
Nguyên tắc: khám cái gì phụ thuộc vào bạn là ai
Nội dung khám hợp lý thay đổi theo:
- Tuổi.
- Giới.
- Tiền sử bệnh của bản thân.
- Tiền sử bệnh trong gia đình.
- Thói quen: hút thuốc, rượu bia, vận động.
- Nghề nghiệp và môi trường làm việc.
Một gói giống nhau cho tất cả mọi người không thể tối ưu cho ai.
Những nội dung cơ bản thường có
- Khám lâm sàng tổng quát.
- Đo chiều cao, cân nặng, huyết áp.
- Xét nghiệm máu cơ bản.
- Đường huyết.
- Mỡ máu.
- Chức năng gan, thận.
- Xét nghiệm nước tiểu.
- Chụp X-quang ngực.
- Siêu âm ổ bụng.
- Điện tim.
Chỉ định cụ thể nên do bác sĩ quyết định sau khi hỏi về bạn — không phải chọn từ một thực đơn.
Những nội dung nên cân nhắc thêm theo nguy cơ
- Khám mắt, khám răng.
- Khám phụ khoa và tầm soát theo khuyến cáo với phụ nữ.
- Tầm soát ung thư đại trực tràng theo độ tuổi.
- Đo mật độ xương với người có nguy cơ loãng xương.
- Khám chuyên khoa nếu có triệu chứng cụ thể.
- Xét nghiệm tuyến giáp nếu có dấu hiệu gợi ý.
Hãy hỏi bác sĩ: "Với tuổi và tiền sử của tôi, nên tầm soát những gì?"
Những thứ hay bị bán thừa
- Xét nghiệm dấu ấn ung thư đại trà cho người không có nguy cơ — dễ cho kết quả bất thường giả, gây lo lắng và dẫn tới nhiều thăm dò không cần thiết.
- Chụp chiếu nhiều mà không có chỉ định — một số phương pháp có phơi nhiễm tia, không nên lạm dụng.
- Các xét nghiệm rất chuyên sâu khi không có triệu chứng và không có yếu tố nguy cơ.
- Gói "toàn diện" gồm hàng chục hạng mục mà phần lớn không liên quan tới bạn.
Nguyên tắc chung: mỗi xét nghiệm nên có lý do cụ thể. Hãy hỏi "làm cái này để tìm điều gì?"
Chuẩn bị trước khi đi khám tổng quát
- Hỏi trước có cần nhịn ăn không, từ mấy giờ.
- Hỏi có được uống nước không.
- Hỏi có phải ngưng thuốc nào không.
- Mang kết quả khám lần trước để so sánh.
- Mang danh sách thuốc đang dùng.
- Ghi lại các triệu chứng bạn đang có, dù nhỏ.
- Ghi lại tiền sử bệnh của gia đình.
- Mặc quần áo rộng, dễ thay.
- Với phụ nữ, tránh đi khám phụ khoa trong kỳ kinh nếu có chỉ định đó.
Nói thật khi khai bệnh sử
Phần khai thông tin ban đầu quan trọng không kém các xét nghiệm. Hãy nói thật về:
- Hút thuốc, uống rượu bia.
- Thuốc đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng.
- Triệu chứng đang có.
- Bệnh đã từng mắc.
- Bệnh trong gia đình.
- Mức độ vận động, giấc ngủ.
Đọc kết quả — đừng tự chẩn đoán
Một chỉ số nằm ngoài khoảng tham chiếu không tự động nghĩa là có bệnh. Khoảng tham chiếu là khoảng của phần lớn người khoẻ mạnh, và luôn có người bình thường nằm ngoài đó.
- Mang kết quả tới bác sĩ để được giải thích.
- Hỏi chỉ số này nói lên điều gì trong trường hợp của bạn.
- Hỏi có cần làm gì tiếp không.
- Đừng tra mạng rồi tự kết luận.
- So sánh với kết quả các năm trước — xu hướng quan trọng hơn một lần đo.
Lưu kết quả theo năm
Đây là giá trị lớn nhất của khám định kỳ: nó cho thấy xu hướng. Một chỉ số tăng dần qua ba năm nói nhiều hơn một lần đo đơn lẻ.
- Giữ kết quả từng năm trong cùng một cặp hồ sơ.
- Chụp ảnh lưu trong điện thoại.
- Mang kết quả cũ mỗi lần khám mới.
Khám sức khoẻ ở công ty
Nhiều công ty tổ chức khám định kỳ cho nhân viên. Hãy tận dụng, nhưng:
- Hỏi gói gồm những gì.
- Nếu thiếu hạng mục bạn cần theo tuổi và nguy cơ, cân nhắc làm thêm.
- Giữ kết quả cho mình, đừng chỉ để công ty lưu.
- Nếu có bất thường, đi khám chuyên khoa để làm rõ.
Điều khám tổng quát không làm được
- Không phát hiện được mọi bệnh.
- Kết quả bình thường không có nghĩa là chắc chắn khoẻ mạnh.
- Không thay thế việc đi khám khi có triệu chứng.
Nếu bạn có triệu chứng cụ thể, hãy đi khám vì triệu chứng đó — đừng chờ tới đợt khám định kỳ.
Phần quan trọng nhất lại không nằm trong gói
Những yếu tố ảnh hưởng lớn nhất tới sức khoẻ lâu dài là: không hút thuốc, hạn chế rượu bia, vận động đều, ăn uống hợp lý, ngủ đủ, kiểm soát cân nặng và huyết áp. Không gói khám nào thay thế được những điều này.
Tóm lại
Chọn nội dung theo tuổi, giới và tiền sử của mình chứ không theo giá gói. Hỏi mỗi xét nghiệm để tìm điều gì. Cảnh giác với xét nghiệm dấu ấn ung thư đại trà. Và lưu kết quả theo năm — xu hướng mới là thứ có giá trị nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nên khám sức khoẻ định kỳ bao lâu một lần?
Tuỳ tuổi, tình trạng sức khoẻ và yếu tố nguy cơ. Hãy hỏi bác sĩ về tần suất phù hợp với bạn thay vì theo một con số chung cho tất cả mọi người.
Gói khám đắt tiền có tốt hơn không?
Không hẳn. Nhiều gói đắt gồm các xét nghiệm không cần thiết cho người khoẻ mạnh. Điều quan trọng là nội dung phù hợp với tuổi, giới và tiền sử của bạn, chứ không phải số lượng hạng mục.
Có nên làm xét nghiệm dấu ấn ung thư trong khám tổng quát không?
Các xét nghiệm này có chỉ định cụ thể và không phù hợp để sàng lọc đại trà ở người không có nguy cơ. Kết quả bất thường giả gây lo lắng và dẫn tới nhiều thăm dò không cần thiết. Hãy hỏi bác sĩ trước.
Kết quả có chỉ số bất thường thì làm gì?
Đừng tự kết luận. Mang kết quả tới bác sĩ để được giải thích trong bối cảnh toàn bộ tình trạng của bạn — một chỉ số lệch nhẹ nhiều khi không có ý nghĩa bệnh lý.