Với trẻ nhỏ, một buổi đi khám có thể là trải nghiệm đáng sợ: nơi lạ, mùi lạ, người lạ mặc áo trắng, và có thể có kim tiêm. Với cha mẹ, đó lại là lúc lo lắng và mệt mỏi nhất.
Vài chuẩn bị đơn giản làm cho cả hai bên dễ chịu hơn nhiều.
Ghi lại trước khi đi
Bác sĩ nhi có rất ít thời gian cho mỗi trẻ. Một tờ giấy nhỏ ghi sẵn giúp cuộc khám hiệu quả hơn hẳn.
- Sốt: bắt đầu từ hôm nào, đo được cao nhất bao nhiêu, sốt liên tục hay từng cơn.
- Ho: khan hay có đờm, ho nhiều lúc nào, có khò khè không.
- Nôn: mấy lần trong ngày, nôn ra gì.
- Đi ngoài: mấy lần, phân thế nào, có máu không.
- Ăn bú: được bao nhiêu so với bình thường.
- Tiểu: mấy lần, có ít hơn không.
- Trẻ có chơi không, hay chỉ nằm.
- Đã dùng thuốc gì, liều bao nhiêu, mấy giờ.
- Xung quanh có ai ốm giống không, lớp học có dịch gì không.
Cân trẻ trước khi đi
Liều thuốc cho trẻ tính theo cân nặng, nên đây là thông tin bắt buộc. Nếu cân được ở nhà thì cân, không thì cân tại bệnh viện. Đừng ước lượng — sai cân nặng dẫn tới sai liều.
Mang gì theo
- Thẻ bảo hiểm y tế của trẻ, giấy khai sinh hoặc bản sao.
- Sổ khám bệnh và sổ tiêm chủng.
- Kết quả khám lần trước, đơn thuốc cũ.
- Thuốc đang dùng, cả vỏ hộp.
- Nước, sữa, bỉm, khăn, quần áo thay.
- Một món đồ chơi hoặc sách quen thuộc.
- Đồ ăn nhẹ nếu trẻ đã ăn dặm và không phải nhịn.
Chuẩn bị tâm lý cho trẻ
Nói thật, đừng nói dối. Câu "mình đi chơi thôi" hay "không tiêm đâu" khiến trẻ mất lòng tin và lần sau sợ hơn gấp bội.
- Nói trước bằng lời đơn giản: "Mình đi gặp bác sĩ để bác xem tại sao con mệt."
- Nói thật nếu có thể phải tiêm: "Có thể phải tiêm, hơi đau một chút rồi hết, mẹ sẽ ở cạnh con."
- Cho trẻ biết bạn sẽ không rời đi.
- Đọc sách hoặc xem tranh về đi khám nếu trẻ đã đủ lớn.
- Chơi trò bác sĩ ở nhà để trẻ quen với ống nghe.
Giữ bình tĩnh — trẻ đọc được bạn
Trẻ nhỏ cực kỳ nhạy với cảm xúc của cha mẹ. Nếu bạn lo lắng, nói nhanh, siết tay chặt, trẻ sẽ sợ theo mà không hiểu vì sao. Hãy hít thở đều, nói giọng bình thường, và giữ vẻ mặt thoải mái ngay cả khi trong lòng đang lo.
Trong lúc khám
- Bế trẻ hoặc ngồi cạnh, giữ tiếp xúc cơ thể.
- Giải thích ngắn gọn bác sĩ đang làm gì.
- Đừng hứa những điều bạn không kiểm soát được.
- Nếu trẻ khóc, đừng mắng — đó là phản ứng bình thường.
- Giữ trẻ đúng tư thế khi bác sĩ yêu cầu, nhẹ nhàng nhưng chắc chắn.
Khi trẻ phải tiêm
- Ôm trẻ, để trẻ ngồi lòng nếu được phép.
- Đánh lạc hướng: thổi bong bóng, xem tranh, hát.
- Với trẻ nhỏ đang bú, cho bú ngay sau khi tiêm.
- Không nói "không đau đâu" — nói "hơi nhói một chút rồi hết".
- Khen trẻ sau khi xong, dù trẻ có khóc.
- Không doạ trẻ bằng bác sĩ hay kim tiêm trong đời sống hàng ngày.
Những câu nên hỏi bác sĩ nhi
- Cháu bị gì ạ?
- Thuốc này liều bao nhiêu theo cân nặng của cháu?
- Uống mấy lần một ngày, trong bao nhiêu ngày?
- Dấu hiệu nào phải đưa đi khám lại ngay?
- Cháu ăn uống thế nào trong những ngày này?
- Có cần kiêng gì không?
- Bao lâu thì đỡ? Nếu không đỡ thì sao?
- Có lây không, có cần cách ly với anh chị em không?
Về liều thuốc cho trẻ
- Liều tính theo cân nặng — hỏi rõ bao nhiêu mỗi lần.
- Dùng đúng dụng cụ đong đi kèm thuốc, không dùng thìa ăn cơm.
- Không tự chia đôi viên thuốc của người lớn cho trẻ.
- Không dùng đơn thuốc cũ hoặc đơn của trẻ khác.
- Hỏi khoảng cách tối thiểu giữa hai lần dùng.
- Mọi liều lượng phải do bác sĩ hoặc dược sĩ xác định.
Ghi lại lời dặn
Cha mẹ đang mệt và lo thường nhớ rất kém. Hãy ghi ra giấy hoặc gõ vào điện thoại ngay tại chỗ: chẩn đoán, tên thuốc, liều, số lần, dấu hiệu cần quay lại.
Sau khi về nhà
- Dán lịch uống thuốc lên tủ lạnh.
- Đặt báo thức nhắc giờ.
- Nói lại lời dặn cho tất cả người trông trẻ trong nhà.
- Theo dõi và ghi lại diễn biến.
- Không tự ngưng thuốc khi thấy trẻ đỡ.
- Cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước.
Khi nào quay lại ngay
- Trẻ li bì, khó đánh thức.
- Thở nhanh, thở rít, co kéo lồng ngực.
- Tím quanh môi.
- Co giật.
- Nôn liên tục, không giữ được nước.
- Khóc không ra nước mắt, tiểu rất ít.
- Ban trên da không mất khi ấn.
- Sốt cao không hạ, hoặc sốt trở lại sau khi đã đỡ.
Với trẻ lớn hơn
Trẻ từ khoảng năm, sáu tuổi đã tự kể được. Hãy để trẻ nói trước, đừng nói thay hết — điều này vừa cho bác sĩ thông tin trực tiếp vừa dạy trẻ biết quan tâm tới cơ thể mình. Bạn bổ sung sau.
Tóm lại
Ghi sẵn diễn biến ra giấy, cân trẻ, mang đủ sổ sách và thuốc. Nói thật với trẻ về việc sắp xảy ra, giữ bình tĩnh vì trẻ đọc được bạn, và hỏi rõ liều thuốc theo cân nặng trước khi rời phòng khám.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để trẻ bớt sợ đi khám?
Nói thật trước với trẻ bằng lời đơn giản, đừng nói dối là "không đau đâu" hay "không tiêm đâu". Mang theo đồ chơi quen thuộc, và giữ bình tĩnh — trẻ đọc được sự lo lắng của cha mẹ.
Cha mẹ nên ghi lại gì trước khi đi?
Sốt từ khi nào và cao nhất bao nhiêu, ho khan hay có đờm, nôn mấy lần, đi ngoài mấy lần và tính chất thế nào, ăn bú thế nào, trẻ có chơi không, và đã dùng thuốc gì.
Vì sao phải cân trẻ trước khi khám?
Vì liều thuốc cho trẻ tính theo cân nặng. Cân nặng chính xác là thông tin bắt buộc để bác sĩ kê đơn an toàn, nên đừng ước lượng.
Có nên nói dối trẻ là đi chơi để dụ đi khám không?
Không nên. Trẻ sẽ mất lòng tin và lần sau sợ hơn nhiều. Hãy nói thật bằng lời đơn giản, cho trẻ biết trước điều gì sẽ xảy ra và rằng bạn sẽ ở bên cạnh.