Trong bài trước chúng ta nói rằng khi chưa rõ vấn đề thì nên bắt đầu ở đa khoa. Có ba lĩnh vực là ngoại lệ khá rõ: mắt, răng hàm mặt và tai mũi họng. Triệu chứng ở đây thường chỉ đúng một cơ quan, và đi thẳng chuyên khoa tiết kiệm được cả một vòng khám.
Chuyên khoa mắt
Khám trong giờ với:
- Nhìn mờ tăng dần, cần thay kính.
- Mỏi mắt, nhức mắt khi làm việc.
- Đau mắt đỏ, ngứa, chảy nước mắt.
- Chắp, lẹo.
- Khô mắt kéo dài.
- Khám định kỳ cho người tiểu đường, cao huyết áp.
Đi ngay, không chờ:
- Mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt.
- Thấy màn đen hoặc màn che kéo ngang tầm nhìn.
- Đột ngột thấy nhiều chấm đen bay kèm chớp sáng.
- Đau mắt dữ dội kèm đau đầu, buồn nôn, nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.
- Chấn thương mắt, hoá chất bắn vào mắt.
- Vật lạ cắm vào mắt — không tự rút ra.
- Nhìn đôi xuất hiện đột ngột.
Hoá chất vào mắt: xả nước sạch hoặc nước muối sinh lý liên tục 15–20 phút ngay tại chỗ, mở mi cho nước chảy qua, rồi mới tới viện. Đừng để việc tìm xe làm chậm bước xả nước.
Khám mắt định kỳ cho nhóm nguy cơ
- Người tiểu đường — cần khám đáy mắt theo lịch bác sĩ dặn.
- Người cao huyết áp.
- Người trên 40 tuổi, đặc biệt có tiền sử gia đình bệnh mắt.
- Trẻ em trước khi vào lớp một và định kỳ trong tuổi học đường.
- Người làm việc nhiều với màn hình.
Chuyên khoa răng hàm mặt
Khám trong giờ với:
- Sâu răng, đau răng.
- Viêm lợi, chảy máu chân răng.
- Răng lung lay, mất răng.
- Răng mọc lệch, răng khôn.
- Lấy cao răng định kỳ.
- Hôi miệng kéo dài.
Đi ngay, không chờ:
- Sưng lan ra má, cằm, cổ kèm sốt.
- Khó nuốt, khó há miệng, khó thở.
- Chấn thương gãy răng, rơi răng — giữ răng rơi trong sữa hoặc nước muối sinh lý và tới ngay.
- Chảy máu không cầm sau nhổ răng.
- Chấn thương hàm mặt.
Nhiễm trùng răng lan rộng là tình huống nguy hiểm thật sự, không phải "chỉ là đau răng". Sưng kèm sốt và khó nuốt là dấu hiệu phải tới viện ngay.
Khám răng định kỳ
Khám và lấy cao răng định kỳ theo hướng dẫn của nha sĩ giúp phát hiện sớm và tránh những can thiệp lớn về sau. Với trẻ em, nên bắt đầu khám răng từ sớm và tạo thói quen thay vì chỉ đi khi đau.
Chuyên khoa tai mũi họng
Khám trong giờ với:
- Viêm họng kéo dài, viêm amidan tái đi tái lại.
- Nghẹt mũi kéo dài, viêm xoang.
- Ù tai, nghe kém.
- Khàn tiếng kéo dài trên hai tuần.
- Ngủ ngáy nhiều, ngưng thở khi ngủ.
- Chảy dịch tai.
Đi ngay, không chờ:
- Khó thở, thở rít.
- Nuốt đau dữ dội kèm sốt cao, không nuốt được nước bọt.
- Chảy máu mũi không cầm được sau khi ép cánh mũi khoảng mười lăm phút.
- Dị vật trong tai, mũi, họng — đặc biệt pin cúc áo là cấp cứu.
- Mất thính lực đột ngột một bên.
- Chóng mặt dữ dội kèm nôn nhiều.
- Sưng vùng cổ lan nhanh.
Xử trí chảy máu mũi tại chỗ
- Ngồi thẳng, hơi cúi đầu về phía trước — không ngửa đầu ra sau.
- Bóp chặt phần mềm hai cánh mũi trong khoảng mười lăm phút liên tục, không buông ra kiểm tra.
- Thở bằng miệng.
- Chườm lạnh sống mũi nếu có.
- Không cầm được thì tới cơ sở y tế.
Dị vật ở tai, mũi của trẻ
- Không dùng nhíp, tăm bông hay que chọc vào — dễ đẩy sâu hơn.
- Với dị vật mũi, có thể bịt bên mũi lành và bảo trẻ xì mạnh một lần nếu trẻ đủ lớn hợp tác.
- Không tự lấy thì đưa tới chuyên khoa tai mũi họng.
- Pin cúc áo là cấp cứu — đi ngay, kể cả khi trẻ hoàn toàn bình thường.
Khi nào ba chuyên khoa này cần nhìn rộng hơn
Có những trường hợp mà vấn đề ở mắt, tai hay miệng là biểu hiện của bệnh toàn thân:
- Bệnh đáy mắt ở người tiểu đường và cao huyết áp.
- Viêm lợi nặng, lâu lành ở người tiểu đường.
- Loét miệng tái đi tái lại kéo dài.
- Ù tai kèm chóng mặt và các dấu hiệu thần kinh khác.
- Khàn tiếng kéo dài không rõ nguyên nhân.
Trong những trường hợp này, hãy kể với bác sĩ chuyên khoa về toàn bộ bệnh nền và thuốc bạn đang dùng, để họ cân nhắc chuyển bạn tới nơi phù hợp.
Chuẩn bị khi đi khám ba chuyên khoa này
- Mang kính đang đeo và đơn kính cũ nếu khám mắt.
- Mang phim chụp răng cũ nếu có.
- Mang kết quả đo thính lực cũ nếu có.
- Ghi lại triệu chứng bắt đầu từ khi nào, nặng lên khi nào.
- Mang danh sách thuốc đang dùng — nhiều thuốc ảnh hưởng tới mắt, tai và miệng.
- Với khám mắt có nhỏ thuốc giãn đồng tử, nên có người đưa về vì sẽ nhìn mờ vài giờ.
Tóm lại
Ba chuyên khoa này thường đi thẳng được vì triệu chứng rõ ràng. Nhưng mỗi lĩnh vực có nhóm dấu hiệu cấp cứu riêng — mất thị lực đột ngột, sưng mặt kèm sốt và khó nuốt, khó thở hoặc chảy máu mũi không cầm — và những dấu hiệu đó phải đi ngay, không chờ tới giờ hành chính.
Câu hỏi thường gặp
Mắt mờ đột ngột có phải cấp cứu không?
Có. Mất thị lực đột ngột, nhìn thấy màn đen che một phần, đau mắt dữ dội kèm buồn nôn, hoặc chấn thương mắt đều cần khám chuyên khoa mắt ngay, không chờ tới hôm sau.
Đau răng có phải đi cấp cứu không?
Đau răng thông thường thì khám trong giờ. Nhưng sưng lan ra mặt và cổ, sốt, khó nuốt hoặc khó thở là dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng — trường hợp này phải đi ngay.
Chảy máu mũi khi nào cần đi khám?
Khi không cầm được sau khi ép cánh mũi khoảng mười lăm phút, khi chảy nhiều và tái đi tái lại, khi kèm chảy máu ở nơi khác, hoặc khi xảy ra sau chấn thương đầu mặt.
Có cần khám tổng quát trước khi đi chuyên khoa không?
Với ba lĩnh vực này thì thường không cần, vì triệu chứng khá rõ ràng. Nhưng nếu vấn đề kéo dài, tái đi tái lại hoặc kèm triệu chứng toàn thân, hãy nói với bác sĩ để được xem xét nguyên nhân rộng hơn.