Một trong những nguồn bức xúc lớn nhất ở bệnh viện là cảnh: gia đình đưa người thân tới cấp cứu, ngồi chờ, rồi thấy người tới sau được đưa vào trước. Cảm giác bất công rất dễ hiểu — nhưng nó dựa trên một hiểu lầm về cách khoa cấp cứu vận hành.
Cấp cứu không xếp hàng theo thứ tự tới
Nguyên tắc là phân loại theo mức độ nguy hiểm. Người có nguy cơ đe doạ tính mạng được xử trí trước, bất kể họ tới lúc nào.
Điều này nghe khó chấp nhận khi bạn là người phải chờ, nhưng nó là cách duy nhất để cứu được nhiều người nhất với nguồn lực có hạn.
Các mức ưu tiên
Cách phân loại cụ thể khác nhau giữa các cơ sở, nhưng nguyên tắc chung là chia theo mức:
- Nguy kịch — ngừng tim, ngừng thở, sốc, đa chấn thương nặng. Xử trí ngay lập tức.
- Rất nặng — đau ngực nghi nhồi máu, nghi đột quỵ, khó thở nặng, chảy máu nhiều. Xử trí trong vài phút.
- Nặng vừa — cần đánh giá sớm nhưng chưa đe doạ tính mạng ngay.
- Nhẹ hơn — có thể chờ, và nhiều trường hợp đáng lẽ nên khám ở nơi khác.
Quy trình tiếp nhận
- Tiếp đón và phân loại — điều dưỡng đánh giá nhanh, đo các chỉ số sống.
- Đưa vào khu vực phù hợp theo mức độ.
- Bác sĩ khám và chỉ định xét nghiệm, chụp chiếu.
- Xử trí ban đầu — giảm đau, truyền dịch, thuốc.
- Theo dõi trong lúc chờ kết quả.
- Quyết định: cho về, chuyển khoa nằm viện, hoặc chuyển viện.
Vì sao chờ lâu dù đã vào khu vực khám
- Chờ kết quả xét nghiệm — nhiều loại cần thời gian.
- Chờ chụp chiếu và đọc kết quả.
- Theo dõi diễn biến trong nhiều giờ để loại trừ tình huống nguy hiểm.
- Chờ hội chẩn chuyên khoa.
- Chờ giường trống ở khoa để chuyển lên.
- Có ca nguy kịch hơn đang được xử trí.
Việc theo dõi nhiều giờ không phải là bỏ quên — đôi khi đó chính là phần quan trọng nhất của chẩn đoán.
Nếu thấy nặng lên trong lúc chờ
Đây là điều bạn nên làm ngay, không ngại:
- Báo điều dưỡng: "Nhà em thấy nặng hơn lúc nãy, anh chị xem giúp ạ."
- Mô tả cụ thể thay đổi gì: thở khó hơn, đau tăng, lơ mơ hơn, tím môi.
- Nếu không được đáp ứng, đề nghị gặp người phụ trách ca trực.
Tình trạng có thể thay đổi sau khi phân loại, và nhân viên y tế cần được báo để đánh giá lại.
Người nhà nên làm gì
- Cung cấp thông tin đầy đủ: bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng, diễn biến.
- Mang hộp thuốc và giấy tờ.
- Cử một người ở lại để trả lời câu hỏi, những người khác chờ ở khu vực dành cho người nhà.
- Không vây quanh cản trở nhân viên y tế.
- Giữ điện thoại luôn liên lạc được.
- Ghi lại những gì bác sĩ nói.
Những điều không nên làm
- Gây áp lực để được khám trước.
- Tự ý cho người bệnh ăn uống khi chưa được phép.
- Tự tháo dây truyền, tháo thiết bị theo dõi.
- Tự đưa người bệnh đi lại trong khoa.
- Quay phim, chụp ảnh người bệnh khác.
- Nói to, gây ồn ào trong khu vực điều trị.
Vì sao cấp cứu hay quá tải
Một phần đáng kể người tới cấp cứu có tình trạng không cấp cứu — có thể khám ở phòng khám, trạm y tế hoặc chờ tới giờ hành chính. Điều này làm khoa quá tải và kéo dài thời gian chờ cho tất cả.
Chọn đúng nơi cho đúng tình trạng vừa tốt cho bạn vừa giúp người thật sự cần được xử trí nhanh hơn.
Khi được cho về
Hãy hỏi rõ trước khi rời khoa:
- Chẩn đoán là gì?
- Đã loại trừ được những gì?
- Thuốc uống thế nào?
- Dấu hiệu nào phải quay lại ngay?
- Cần khám lại ở đâu, khi nào?
- Ở nhà chăm sóc thế nào?
Xin giấy tờ đầy đủ: giấy khám, kết quả xét nghiệm, đơn thuốc.
Khi được giữ lại theo dõi
- Hỏi dự kiến theo dõi bao lâu.
- Hỏi đang chờ kết quả gì.
- Chuẩn bị đồ dùng cơ bản nếu phải ở lại.
- Cử người về lấy đồ, một người ở lại.
- Ăn uống nghỉ ngơi thay phiên — có thể sẽ dài.
Cấp cứu ban đêm và ngày lễ
Ban đêm và ngày lễ thường ít nhân lực hơn nhưng lượng ca không giảm. Hãy chuẩn bị tinh thần chờ lâu hơn với những trường hợp không nguy kịch, và cân nhắc chờ tới sáng nếu tình trạng rõ ràng không cấp bách.
Tôn trọng nhân viên y tế
Nhân viên khoa cấp cứu làm việc trong áp lực rất cao, chứng kiến những tình huống nặng liên tục. Sự hợp tác và bình tĩnh của người nhà giúp họ làm việc tốt hơn — và điều đó có lợi trực tiếp cho người bệnh của bạn.
Tóm lại
Cấp cứu phân loại theo mức độ nguy hiểm, không theo thứ tự tới. Chờ được thường là dấu hiệu tốt. Nhưng nếu thấy nặng lên trong lúc chờ, hãy báo ngay. Cử một người nắm bệnh sử ở lại, mang hộp thuốc và giấy tờ, và ghi lại lời dặn khi được cho về.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người tới sau lại được khám trước?
Vì khoa cấp cứu phân loại theo mức độ nguy hiểm chứ không theo thứ tự tới. Người có nguy cơ đe doạ tính mạng được xử trí trước, kể cả khi họ vừa tới.
Chờ lâu ở cấp cứu có nghĩa là bị bỏ quên không?
Thường ngược lại — chờ được nghĩa là tình trạng của bạn chưa ở mức nguy hiểm ngay. Nhưng nếu thấy nặng lên trong lúc chờ, hãy báo ngay cho điều dưỡng để được đánh giá lại.
Người nhà nên làm gì ở khoa cấp cứu?
Cung cấp thông tin bệnh sử đầy đủ, giữ một người ở lại để trả lời câu hỏi, không vây quanh cản trở, và chuẩn bị giấy tờ cùng hộp thuốc.
Bao nhiêu người được vào cùng người bệnh?
Thường chỉ một người, tuỳ quy định của khoa. Hãy cử người nắm rõ bệnh sử nhất ở lại, những người khác chờ ở khu vực dành cho người nhà.