Bệnh viện tim mạch và đơn vị đột quỵ: biết trước nơi gần nhất

Có hai nhóm bệnh mà khoảng cách giữa sống và tàn tật được tính bằng phút: nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Với cả hai, việc quan trọng nhất người nhà làm được không phải là sơ cứu — mà là đưa tới đúng nơi, ngay lần đầu.

Và điều đó chỉ làm được nếu bạn đã biết trước nơi nào là đúng.

Vì sao "bệnh viện gần nhất" không phải lúc nào cũng đúng

Với phần lớn bệnh, tới cơ sở gần nhất là hợp lý. Nhưng với nhồi máu cơ tim và đột quỵ, điều trị đặc hiệu chỉ thực hiện được ở nơi có trang thiết bị và ê-kíp chuyên biệt.

Nếu đưa tới nơi không có khả năng, người bệnh sẽ được sơ cứu rồi chuyển tiếp — và khoảng thời gian chuyển đi đó chính là khoảng thời gian quý nhất đã mất.

Can thiệp tim mạch là gì

Khi một nhánh mạch nuôi tim bị tắc, cơ tim vùng đó bắt đầu chết dần. Việc mở lại mạch càng sớm thì vùng cơ tim cứu được càng nhiều. Kỹ thuật này cần phòng can thiệp chuyên dụng và ê-kíp trực, không phải bệnh viện nào cũng có.

Đơn vị đột quỵ là gì

Đột quỵ có hai dạng chính, và hướng xử trí khác hẳn nhau — nên việc đầu tiên là chụp chiếu để phân biệt. Sau đó, tuỳ dạng và tuỳ thời gian từ lúc khởi phát, có những phương pháp điều trị đặc hiệu với khung thời gian rất hẹp.

Đơn vị đột quỵ là nơi có quy trình tiếp nhận nhanh, có chụp chiếu 24 giờ và có ê-kíp thực hiện được các phương pháp đó.

Nhận ra đột quỵ

• Méo miệng — bảo người đó cười, xem hai bên có cân không.
• Yếu tay chân một bên — bảo giơ hai tay lên, xem một bên có rơi xuống không.
• Nói khó — bảo nhắc lại một câu đơn giản, xem có lắp bắp hay không hiểu không.
• Nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên.
• Chóng mặt, mất thăng bằng đột ngột.
• Đau đầu dữ dội đột ngột chưa từng có.

Đặc điểm chung: xuất hiện đột ngột. Thấy bất kỳ dấu hiệu nào — gọi 115 ngay, ghi lại giờ khởi phát.

Nhận ra nhồi máu cơ tim

• Đau ngực kiểu đè nặng, bóp chặt ở giữa ngực, kéo dài hơn vài phút.
• Đau lan lên hàm, cổ, vai, cánh tay trái hoặc ra sau lưng.
• Khó thở.
• Vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, mặt tái.
• Ở phụ nữ, người cao tuổi và người tiểu đường, biểu hiện có thể mờ nhạt hơn: mệt lả, khó thở, khó chịu vùng thượng vị.

Ghi lại giờ khởi phát — chi tiết quan trọng nhất

Với cả hai bệnh, câu hỏi đầu tiên bác sĩ hỏi sẽ là "bắt đầu từ lúc nào". Đây là thông tin quyết định phương án điều trị.

• Ghi giờ chính xác nếu chứng kiến.
• Nếu phát hiện người bệnh khi ngủ dậy, ghi giờ lần cuối thấy họ bình thường.
• Nói to cho người khác cùng nhớ.
• Gõ vào điện thoại ngay.

Gọi 115, đừng tự chở

• Xe cấp cứu có thiết bị theo dõi và có thể xử trí nếu tim ngừng đập giữa đường.
• Họ biết nơi nào đang có khả năng tiếp nhận.
• Họ báo trước để bệnh viện chuẩn bị, rút ngắn thời gian tại khoa cấp cứu.
• Tự chở bằng xe máy là lựa chọn rủi ro nhất — nếu người bệnh ngừng tim giữa đường, không ai làm gì được.

Việc cần làm ngay hôm nay

Dành mười lăm phút tìm ba thông tin và ghi lại:

1. Bệnh viện gần nhà nhất có can thiệp tim mạch 24 giờ — tên, địa chỉ, số điện thoại.
2. Bệnh viện gần nhà nhất có đơn vị đột quỵ — có thể là nơi khác.
3. Quãng đường và thời gian đi trong giờ cao điểm.

Cách tìm: gọi tổng đài bệnh viện hỏi thẳng, hỏi bác sĩ đang theo dõi cho người nhà, hoặc hỏi tại nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu.

Trong lúc chờ xe cấp cứu

• Cho người bệnh nằm hoặc ngồi tư thế dễ chịu nhất, không để đi lại.
• Nới cà vạt, cổ áo, thắt lưng.
• Không cho ăn uống.
• Không tự ý cho uống thuốc theo mách bảo.
• Ở lại cạnh người bệnh, đừng để một mình.
• Gom hộp thuốc đang dùng và giấy tờ.
• Mở sẵn cửa, cổng, gọi thang máy.
• Nếu người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường — ép tim ngay.

Gia đình có người nguy cơ cao

Nhà có người đã từng nhồi máu cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp, tiểu đường lâu năm hoặc cao huyết áp không kiểm soát tốt nên chuẩn bị thêm:

• Dán tên và số điện thoại hai bệnh viện nói trên lên tủ lạnh.
• Danh sách thuốc đang dùng cập nhật.
• Ít nhất hai người trong nhà biết ép tim.
• Không để người bệnh ngủ một mình trong phòng khoá trái cửa.
• Biết các dấu hiệu phải gọi 115 và dán ra giấy.

Sau khi qua giai đoạn cấp

Người bệnh sẽ cần theo dõi lâu dài ở chuyên khoa tim mạch hoặc thần kinh. Hãy hỏi rõ khi ra viện: tái khám ở đâu, khi nào, cần mang gì, và dấu hiệu nào thì phải quay lại ngay. Ghi những câu trả lời đó ra giấy — trí nhớ sau một biến cố lớn thường rất kém.

Tóm lại

Nhồi máu cơ tim và đột quỵ là hai bệnh mà đưa tới đúng nơi ngay lần đầu quan trọng hơn mọi thứ khác. Hãy dành mười lăm phút hôm nay tìm tên hai bệnh viện đó, dán lên tủ lạnh, và nhớ ghi lại giờ khởi phát khi có chuyện.

Câu hỏi thường gặp