Đưa bố mẹ già đi khám khác hẳn đi khám cho chính mình. Người cao tuổi thường có nhiều bệnh cùng lúc, uống nhiều loại thuốc, đi lại khó, nghe kém, và quan trọng nhất — biểu hiện bệnh không giống như trong sách.
Triệu chứng không điển hình
Đây là điều quan trọng nhất cần biết. Ở người cao tuổi:
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng nặng.
- Có thể không đau rõ dù có tổn thương lớn — kể cả nhồi máu cơ tim.
- Biểu hiện duy nhất có khi chỉ là: lú lẫn mới xuất hiện, ngã, ăn kém, nằm nhiều hơn, không muốn nói chuyện.
Vì vậy đừng chờ tới khi có triệu chứng "rõ ràng". Một cụ ông bỗng dưng lẫn hơn hẳn trong hai ngày là lý do đi khám, không phải chuyện của tuổi già.
Những thay đổi cần đưa đi khám sớm
- Lú lẫn, mất định hướng mới xuất hiện.
- Ngã, đặc biệt ngã nhiều lần.
- Ăn kém đi rõ rệt, sụt cân.
- Mệt bất thường, nằm nhiều hơn.
- Thay đổi thói quen đại tiểu tiện.
- Ngủ nhiều bất thường hoặc mất ngủ mới.
- Thay đổi tính tình, kích động.
- Không muốn tham gia những việc vẫn thích.
Danh sách thuốc — việc quan trọng nhất
Người cao tuổi thường uống nhiều loại thuốc từ nhiều bác sĩ khác nhau. Đây là nguồn rủi ro lớn.
- Mang toàn bộ hộp thuốc theo mỗi lần khám, ở bất cứ đâu.
- Bao gồm cả thuốc tự mua, thực phẩm chức năng, vitamin, thuốc nam.
- Ghi rõ mỗi loại uống mấy lần, vào lúc nào.
- Nói rõ bác sĩ nào kê loại nào.
- Hỏi: "Có thuốc nào bỏ bớt được không ạ?"
Câu hỏi cuối cùng rất đáng hỏi. Uống ít thuốc hơn mà đúng thường tốt hơn uống nhiều loại chồng chéo.
Chuẩn bị trước buổi khám
- Ghi lại các bệnh đang có và thời gian mắc.
- Ghi lại các lần nằm viện gần đây.
- Ghi lại dị ứng thuốc.
- Mang sổ theo dõi huyết áp, đường huyết nếu có.
- Mang kết quả xét nghiệm gần nhất.
- Viết sẵn những thay đổi bạn quan sát được ở người thân.
Người nhà là nguồn thông tin quan trọng
Nhiều người cao tuổi không kể được đầy đủ, hoặc nói "không sao đâu" theo thói quen không muốn làm phiền con cháu. Người nhà thường là người nhìn thấy những thay đổi mà chính người bệnh không nhận ra.
- Kể những gì bạn quan sát được, cụ thể và có mốc thời gian.
- Nhưng để người bệnh tự nói trước — đừng nói thay hết.
- Bổ sung sau khi họ đã kể xong.
- Nếu có điều tế nhị, có thể xin nói riêng với bác sĩ.
Tôn trọng người bệnh
Một lỗi rất hay gặp: người nhà nói chuyện với bác sĩ như thể người bệnh không có mặt ở đó. Điều này làm người cao tuổi cảm thấy mình bị gạt ra ngoài chính chuyện của mình.
- Để họ tự kể trước.
- Hỏi ý kiến họ về các lựa chọn.
- Nói với họ, không chỉ nói về họ.
- Tôn trọng quyết định của họ nếu họ còn đủ minh mẫn.
Hỗ trợ về đi lại và chờ đợi
- Đặt lịch trước nếu có thể để giảm thời gian chờ.
- Hỏi bệnh viện có cho mượn xe lăn không.
- Tìm chỗ ngồi chờ, đừng để đứng lâu.
- Mang nước và đồ ăn nhẹ.
- Mang áo khoác — người già dễ lạnh trong điều hoà.
- Đi vệ sinh trước khi vào hàng chờ.
- Người nhà lo phần xếp hàng, nộp giấy tờ.
Khi người thân nghe kém
- Nói với bác sĩ ngay từ đầu: "Bác nhà em nghe kém ạ."
- Ngồi gần, nói chậm và rõ, đối diện mặt.
- Mang máy trợ thính nếu có và kiểm tra pin trước khi đi.
- Người nhà nhắc lại lời bác sĩ cho người bệnh nghe.
- Ghi những điểm chính ra giấy chữ to.
Phòng ngã — câu hỏi nên hỏi
Ngã là nguyên nhân hàng đầu gây gãy xương và mất khả năng tự chăm sóc ở người cao tuổi. Hãy hỏi bác sĩ:
- Thuốc đang dùng có làm chóng mặt, buồn ngủ không?
- Cần chú ý gì để phòng ngã?
- Có nên dùng gậy hoặc khung tập đi không?
- Có cần khám mắt, khám tai không?
Ở nhà: bỏ thảm trơn, lắp tay vịn nhà tắm, đủ ánh sáng ban đêm, dọn dây điện và đồ vướng lối đi.
Sau buổi khám
- Sắp lại hộp chia thuốc theo đơn mới.
- Bỏ những thuốc đã ngưng ra khỏi tủ để không uống nhầm.
- Đặt báo thức nhắc giờ uống.
- Ghi lịch tái khám lên lịch treo tường chữ to.
- Nói lại lời dặn cho những người khác trong nhà cùng biết.
- Cập nhật tờ thông tin y tế dán tủ lạnh.
Chăm sóc chính người chăm sóc
Con cái chăm bố mẹ già thường kiệt sức mà không nói ra. Hãy chia ca giữa anh chị em, nhận sự giúp đỡ khi được đề nghị, và đừng để một người gánh hết. Người chăm sóc gục xuống thì người được chăm mất chỗ dựa.
Tóm lại
Người cao tuổi biểu hiện bệnh không điển hình — lú lẫn mới, ngã, ăn kém đều là lý do đi khám. Mang toàn bộ hộp thuốc theo mỗi lần, hỏi xem có thuốc nào bỏ bớt được, và luôn để người bệnh tự kể trước.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người già biểu hiện bệnh khác?
Vì phản ứng của cơ thể thay đổi theo tuổi: có thể không sốt dù nhiễm trùng nặng, không đau rõ dù có tổn thương. Nhiều khi biểu hiện duy nhất là lú lẫn mới xuất hiện, ngã, hoặc ăn kém đi.
Người già uống nhiều thuốc thì cần chú ý gì?
Mang toàn bộ hộp thuốc theo mỗi lần khám ở bất cứ đâu, kể cả thuốc tự mua và thực phẩm chức năng. Càng nhiều thuốc thì nguy cơ tương tác càng cao, và bác sĩ cần thấy danh sách đầy đủ.
Lú lẫn đột ngột ở người già có phải do tuổi không?
Không nên quy cho tuổi. Lú lẫn mới xuất hiện có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng, mất nước, tác dụng phụ thuốc hoặc vấn đề cấp tính khác — cần được khám sớm.
Nên hỏi bác sĩ điều gì cho người cao tuổi?
Ngoài chẩn đoán, hãy hỏi: thuốc mới có tương tác với thuốc đang dùng không, có thuốc nào bỏ bớt được không, và cần chú ý gì để phòng ngã.