Khoảng thời gian từ lúc gọi 115 tới lúc xe tới là khoảng mà người nhà có ảnh hưởng lớn nhất. Làm đúng vài việc đơn giản có thể thay đổi kết quả; làm sai vài việc quen thuộc có thể gây hại.
Việc luôn đúng trong mọi tình huống
- Kiểm tra an toàn hiện trường trước khi tiếp cận.
- Gọi 115, bật loa ngoài, làm theo hướng dẫn.
- Ở lại cạnh người bệnh, đừng để một mình.
- Ghi mốc thời gian: phát hiện lúc nào, triệu chứng bắt đầu lúc nào.
- Gom giấy tờ, hộp thuốc.
- Mở đường cho xe cấp cứu.
Người bất tỉnh nhưng còn thở
- Đặt tư thế nằm nghiêng an toàn, mặt hơi cúi xuống.
- Nới cổ áo, thắt lưng.
- Giữ ấm bằng chăn khô.
- Kiểm tra hơi thở thường xuyên.
- Sẵn sàng ép tim nếu ngừng thở.
- Không kê gối cao dưới đầu.
- Không cho ăn uống.
Người không thở bình thường
- Ép tim ngay — giữa ngực, ép mạnh, ép nhanh, đừng ngừng.
- Nhờ người tìm máy khử rung nếu ở nơi công cộng.
- Đổi người mỗi hai phút nếu có.
- Không dừng để kiểm tra.
Đau ngực nghi tim mạch
- Cho ngồi hoặc nửa nằm nửa ngồi, tư thế dễ thở nhất.
- Nới quần áo chật.
- Không để đi lại, không để tự đi xuống cầu thang.
- Giữ yên tĩnh, trấn an.
- Không cho ăn uống.
- Nếu người bệnh đã có đơn thuốc cấp cứu do bác sĩ kê riêng cho tình huống này, dùng đúng theo hướng dẫn đó.
- Không tự ý cho uống thuốc theo mách bảo.
Nghi đột quỵ
- Ghi giờ khởi phát — thông tin quan trọng nhất.
- Cho nằm đầu hơi cao, nghiêng sang bên nếu nôn.
- Không cho ăn uống, kể cả nước.
- Không cho uống thuốc gì.
- Không cạo gió, không chích lể, không xoa bóp — những việc này chỉ làm mất thời gian.
- Đừng chờ xem có đỡ không.
Chảy máu nhiều
- Ép trực tiếp lên vết thương bằng gạc hoặc vải sạch, ép chắc và giữ nguyên.
- Máu thấm qua thì đắp thêm lớp lên trên, không gỡ lớp cũ.
- Nâng cao chi bị thương nếu không nghi gãy xương.
- Vật đâm còn cắm trong vết thương thì giữ nguyên, chèn quanh cho vững.
- Giữ ấm, theo dõi sắc mặt và mức tỉnh táo.
Co giật
- Dọn vật cứng, lót mềm dưới đầu.
- Nghiêng đầu sang bên.
- Tính giờ cơn kéo dài bao lâu.
- Không nhét bất cứ thứ gì vào miệng.
- Không ghìm tay chân.
- Hết cơn thì đặt nằm nghiêng an toàn.
Chấn thương, tai nạn
- Chỉ di chuyển nếu nơi đó nguy hiểm.
- Nghi chấn thương cột sống: giữ đầu và thân thẳng hàng, không xoay cổ.
- Cầm máu vết thương chảy nhiều.
- Cố định chi nghi gãy ở tư thế tìm thấy, không cố nắn.
- Giữ ấm.
- Không cho ăn uống.
- Đếm số người bị nạn và báo cho tổng đài.
Bỏng
- Làm mát bằng nước sạch chảy nhẹ khoảng 20 phút.
- Cởi trang sức, đồng hồ ở vùng bỏng trước khi sưng.
- Che bằng gạc sạch hoặc vải sạch.
- Không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ trăn, dầu.
- Không chọc vỡ bọng nước.
- Không gỡ quần áo dính chặt vào vết bỏng.
- Không dùng đá lạnh trực tiếp.
Ngộ độc
- Không gây nôn.
- Không cho uống gì để trung hoà.
- Giữ vỏ hộp, chai, vỉ thuốc mang theo.
- Người lơ mơ thì đặt nằm nghiêng.
- Dính da thì cởi quần áo nhiễm và xả nước sạch.
Danh sách việc không nên làm
- Cho ăn uống khi chưa được phép.
- Tự ý cho uống thuốc theo mách bảo.
- Cạo gió, chích lể, đánh gió cho người bất tỉnh hoặc nghi đột quỵ.
- Bấm nhân trung, giật tóc mai, đổ nước vào mặt.
- Di chuyển nạn nhân tai nạn khi không cần thiết.
- Cố nắn chi gãy.
- Gỡ vật đâm ra khỏi vết thương.
- Vác người bệnh chạy đi bệnh viện khi đang cần ép tim.
- Để người bệnh một mình.
- Xúm đông quanh mặt người bệnh.
Ghi lại để bàn giao
- Giờ phát hiện, giờ bắt đầu triệu chứng.
- Giờ bắt đầu sơ cứu, đã làm gì.
- Diễn biến trong lúc chờ.
- Bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng.
- Đã cho uống gì chưa.
Giữ bình tĩnh cho cả nhóm
Sự hoảng loạn lan rất nhanh và làm mọi người mất khả năng làm việc đúng. Hãy nói to, rõ, giao việc cụ thể cho từng người. Một giọng nói bình tĩnh có tác dụng thật với cả người bệnh lẫn những người xung quanh.
Học một lần để dùng cả đời
Đọc bài này giúp bạn biết, nhưng chỉ một buổi thực hành sơ cứu có mô hình mới tạo ra phản xạ. Đó là vài giờ đáng đầu tư nhất cho một kỹ năng bạn mong không bao giờ phải dùng.
Tóm lại
Giữ đường thở, cầm máu, giữ ấm, không cho ăn uống, không tự ý cho thuốc, và ghi lại mốc thời gian. Với người không thở bình thường thì ép tim ngay. Và bỏ hẳn cạo gió, chích lể, bấm nhân trung trong mọi tình huống cấp cứu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho người bệnh uống nước trong lúc chờ không?
Không, trừ khi nhân viên y tế hướng dẫn. Người bệnh có thể cần phẫu thuật hoặc thủ thuật, và nguy cơ sặc ở người lơ mơ rất cao.
Có nên di chuyển nạn nhân tai nạn không?
Chỉ di chuyển khi nơi đó nguy hiểm — cháy, sập, giữa đường xe chạy. Trong các trường hợp khác, giữ nguyên tư thế và chờ nhân viên y tế, đặc biệt khi nghi chấn thương cột sống.
Cạo gió, chích lể có giúp gì không?
Không giúp gì trong các tình huống cấp cứu thật sự và làm mất thời gian quý. Với người bất tỉnh hoặc nghi đột quỵ, những việc này chỉ trì hoãn việc đưa tới cơ sở y tế.
Nên ghi lại gì trong lúc chờ?
Giờ phát hiện, giờ bắt đầu triệu chứng, giờ bắt đầu sơ cứu, những gì đã làm, và thuốc người bệnh đang dùng. Đây là thông tin bác sĩ cần ngay khi tới.